Wanneer is een eendraadschema verplicht in België?

Kort antwoord: een eendraadschema is in België wettelijk verplicht voor elke elektrische installatie (AREI Boek 1, Afdeling 3.1.2). In de praktijk wordt het concreet opgevraagd bij nieuwbouw, bij verkoop van een woning met een installatie van vóór 1 oktober 1981, bij een zware renovatie of uitbreiding, en bij de periodieke herkeuring om de 25 jaar.

De wettelijke basis: AREI Boek 1, Afdeling 3.1.2

De verplichting staat in het AREI (Algemeen Reglement op de Elektrische Installaties), het KB van 8 september 2019 dat sinds 1 juni 2020 van kracht is. De schema-verplichting zelf zit in Boek 1, Afdeling 3.1.2 ("Schema's, plannen en documenten van elektrische installaties"), meer bepaald Onderafdeling 3.1.2.1. Die stelt dat elke nieuwe of ingrijpend gewijzigde huishoudelijke installatie moet beschikken over een eendraadschema en een situatieplan, ondertekend en gedateerd door de installateur. Letterlijk schrijft de tekst over het situatieplan: "Dit schema moet op ieder ogenblik de bestaande toestand van de elektrische installatie weergeven."

Onderafdeling 3.1.2.2 somt op wat het eendraadschema minstens moet bevatten: het type en de doorsnede van elke leiding, de plaatsingswijze, het type en de kenmerken van elke differentieel en elke automaat of zekering, en alle schakelaars, aftakdozen, contactdozen, lichtpunten en vaste toestellen. De officiële grafische symbolen daarvoor staan in Hoofdstuk 2.13 en Tabel 2.23 van het AREI (gebaseerd op de internationale IEC 60617-norm met Belgische varianten) — zie ons overzicht van AREI-symbolen.

Maar in welke concrete situaties wordt dit document effectief opgevraagd en gecontroleerd? Hieronder een overzicht.

Situatie	Verplicht sinds / termijn	Wat gebeurt zonder schema?
Nieuwbouw	Vóór ingebruikname (AREI Boek 1, Hoofdstuk 6.4)	Geen positieve keuring, netbeheerder activeert de meter niet
Verkoop woning van vóór 1/10/1981	Verplicht sinds 1 juli 2008 (art. 8.4.2)	Koper krijgt 18 maanden na de akte om in orde te brengen
Zware renovatie/uitbreiding	Bij elke ingrijpende wijziging	Geen conforme herkeuring mogelijk
Periodieke herkeuring	Om de 25 jaar (Afdeling 6.5.2)	Installatie wordt afgekeurd

Bij nieuwbouw

Bij elke nieuwbouw moet vóór de ingebruikname een elektriciteitskeuring plaatsvinden, geregeld in AREI Boek 1, Hoofdstuk 6.4 (de gelijkvormigheidskeuring). Zonder geldig eendraadschema en situatieplan kan die keuring niet doorgaan: de keurder heeft de documenten nodig om de installatie te kunnen controleren. De netbeheerder (Fluvius in Vlaanderen, Sibelga in Brussel, ORES of RESA in Wallonië) activeert de aansluiting pas nadat je een positief keuringsverslag kan voorleggen.

Het eendraadschema hoort dus bij de eindfase van je bouwproject, samen met het situatieplan. Raadpleeg onze checklist voor nieuwbouw om niets te vergeten.

Bij verkoop van een woning

Sinds 1 juli 2008 is bij de verkoop van een woning een geldig elektrisch keuringsverslag verplicht — maar enkel voor installaties die dateren van vóór 1 oktober 1981 (AREI Boek 1, art. 8.4.2, het vroegere art. 276bis). Voor jongere installaties geldt de gewone 25-jaarlijkse herkeuringstermijn. Het attest moet er al zijn vóór de ondertekening van het compromis; de notaris kan de akte niet verlijden zonder dat het aanwezig is. Dat verslag steunt op een actueel eendraadschema en situatieplan, die je als verkoper moet kunnen voorleggen.

Is de keuring negatief? Dan mag je nog altijd verkopen, maar de koper moet de vastgestelde inbreuken wegwerken en een nieuwe controle laten uitvoeren binnen 18 maanden na de datum van de notariële akte (AREI Boek 1, Onderafdeling 8.4.2.2). Ontbreken het eendraadschema en het situatieplan op het moment van de keuring, dan mag de afgevaardigde van het erkend keuringsorganisme zelf een summiere beschrijving van de borden opmaken — maar dat is een noodoplossing, geen vervanging.

Bij verhuur: geen automatische verplichting, wel regionale regels

Hier leeft een hardnekkige misvatting: er bestaat geen federale of Vlaanderen-brede wet die een elektriciteitsattest automatisch verplicht bij elke verhuring. Het AREI koppelt de keuringsplicht aan de installatie zelf (nieuw of gewijzigd, of de 25-jaarlijkse periodieke controle) — niet aan het loutere feit dat je verhuurt. Toch gelden er wel degelijk regionale spelregels waar je als verhuurder rekening mee moet houden:

• Vlaanderen: de Vlaamse Codex Wonen eist een "voldoende en veilige" elektrische installatie als minimumnorm voor de woningkwaliteit; dit wordt bij klacht of geschil gecontroleerd door een woningcontroleur, niet automatisch via een formeel AREI-attest. Kamerwoningen (studentenkamers, gedeelde woningen) hebben wél al langer een verplicht conformiteitsattest. Sommige gemeenten leggen strengere regels op — Gent bijvoorbeeld eist sinds 1 oktober 2023 een conformiteitsattest voor nieuwe huurcontracten van woningen ouder dan 30 jaar. Dit is een gemeentelijke regel, geen Vlaanderen-brede verplichting.
• Wallonië: voor gedeelde woningen, kleine individuele woningen (≤ 28 m²) en studentenkamers is een "permis de location" verplicht, geregeld door het Waalse besluit van 30 augustus 2007. Die vergunning vereist een RGIE-conformiteitsattest van maximaal 25 jaar oud. Zonder attest krijg je geen vergunning, met geldboetes tot € 12.500 (administratief) of zelfs strafrechtelijke vervolging bij zware overtredingen.
• Brussel: het Brussels Wetboek van Huisvesting eist een installatie zonder "manifest gevaar". Er is geen automatische attest-plicht bij elke verhuring, maar de gewestelijke huisvestingsinspectie kan bij een vastgestelde inbreuk een attest na herstelling opleggen.

Verhuur je een gewone eengezinswoning of appartement buiten deze specifieke regelingen? Dan is er dus geen automatische AREI-keuringsplicht bij aanvang van de huur. Toch is het sterk aan te raden om als verhuurder zelf een actueel elektriciteitsattest te laten opmaken: het beschermt je aansprakelijkheid en toont aan dat de installatie veilig is.

Bij een zware renovatie of uitbreiding

Voer je een ingrijpende wijziging door aan je elektrische installatie? Dan moet je een nieuwe keuring laten uitvoeren, en dus ook het eendraadschema aanpassen. Voorbeelden van zware wijzigingen (meer details in ons artikel over renovatie en het eendraadschema):

• Het bijplaatsen van kringen, bijvoorbeeld voor een laadpaal of zonnepanelen
• Het verplaatsen of vervangen van de verdeelkast — zie ook ons artikel over de overstap van een zekeringkast naar een moderne verdeelkast
• Een uitbreiding van de installatie (aanbouw, extra verdieping)
• Het vervangen van (een groot deel van) de bekabeling
• Het verzwaren van de netaansluiting, bijvoorbeeld van eenfasig naar driefasig

Een veelgehoorde misvatting: "ik verander niets aan de bestaande kringen, dus ik heb geen nieuw eendraadschema nodig." Dat klopt niet zodra je een nieuwe kring toevoegt of het bord wijzigt — het schema moet dan de volledige, actuele toestand weergeven, niet alleen het nieuwe stuk.

Periodieke herkeuring: om de 25 jaar

Het AREI schrijft voor dat een huishoudelijke installatie om de 25 jaar opnieuw gekeurd moet worden (AREI Boek 1, Afdeling 6.5.2 — "Periodiciteit van de controlebezoeken"). Voor niet-huishoudelijke installaties is dat om de 5 jaar, en voor de gemeenschappelijke delen van flatgebouwen eveneens om de 5 jaar. Bij die herkeuring worden ook het eendraadschema en situatieplan gecontroleerd; zijn ze niet meer actueel, dan wordt de keuring afgekeurd.

De 25-jaarstermijn loopt vanaf de datum van de vorige keuring. Noteer dit in je agenda — veel eigenaars vergeten deze verplichting, en een gewone (niet-verkoop-gerelateerde) herkeuring geeft je bij afkeuring doorgaans 12 maanden om de vastgestelde inbreuken weg te werken.

Wat kost het om een eendraadschema (te laten) maken?

Heb je geen eendraadschema (meer)? Geen paniek, maar onderneem wel actie. Twee opties, met indicatieve 2025-2026-prijzen:

• Laat het opmaken door een elektricien: reken op € 200 tot € 500 voor een gemiddelde woning, tot € 750 bij een complexe installatie met zonnepanelen, laadpaal of domotica. Het elektricien-uurtarief schommelt rond € 45-70, exclusief verplaatsing.
• Teken het zelf: met de Eendraadschema app stel je snel een schema op dat de officiële AREI-symbolen gebruikt. Volg ons stappenplan om stap voor stap te werk te gaan.

Reken daarnaast op de kost van de keuring zelf: een standaardkeuring van een gewone woning met één meter kost indicatief € 135 tot € 220 incl. btw, een herkeuring na afkeuring € 80 tot € 155. Erkende keuringsorganismen zijn onder meer Vinçotte (particuliere keuringen nu via Electro-Test), Normec BTV, Certinergie, ACEG, Bureau Veritas en SGS — allemaal erkend door de FOD Economie.

Veelgemaakte fouten en misvattingen

• "Ik mag als hobbyist zelf alles doen zonder keuring." Fout: elke nieuwe of gewijzigde installatie moet gekeurd worden vóór ingebruikname, ongeacht wie de werken uitvoerde. ✅ Zelf klussen mag; 📋 de eindkeuring door een erkend organisme is altijd verplicht.
• "Aarding is optioneel bij een renovatie." Fout: een aardingsinstallatie is een basisvereiste van het AREI, ook na renovatie. Zonder correcte aarding werkt de differentieelbeveiliging niet betrouwbaar.
• "Mijn oude installatie zonder aarding werkt prima, dus geen probleem." Een installatie die "werkt" is niet hetzelfde als een installatie die veilig en conform is. Ontbrekende aarding is een van de meest voorkomende afkeuringsredenen.
• "Ik verander niets, dus ik heb geen eendraadschema nodig." Ook een bestaande, ongewijzigde installatie moet bij de periodieke 25-jaarlijkse herkeuring een actueel schema kunnen voorleggen.

🚨 LEVENSGEVAAR: werk nooit onder spanning en sluit nooit zelf een nieuwe kring aan op het bord zonder de voeding eerst volledig uit te schakelen. Twijfel je over de differentieelbeveiliging, de aarding of de aansluiting van het bord? Laat dit controleren door een erkend installateur.

Veelgestelde vragen

Is een eendraadschema verplicht als ik niets wijzig aan mijn installatie?

Ja, onrechtstreeks: bij de periodieke herkeuring om de 25 jaar moet je een actueel eendraadschema en situatieplan kunnen voorleggen, ook als er niets veranderd is aan de installatie zelf.

Moet ik bij verhuur altijd een elektriciteitsattest hebben?

Niet automatisch overal: er bestaat geen federale wet die dit koppelt aan elke verhuring. Wel gelden specifieke regels in Wallonië (gedeelde woningen, kleine woningen, studentenkamers) en soms op gemeentelijk niveau in Vlaanderen (bv. Gent). Een actueel attest is sowieso sterk aan te raden.

Wat als mijn keuring wordt afgekeurd?

Je krijgt doorgaans 12 maanden om de vastgestelde inbreuken weg te werken (18 maanden specifiek bij de eerste keuring van een pre-1981-installatie na een verkoop), waarna een herkeuring volgt. Lees meer in ons artikel over een afgekeurde elektriciteitskeuring.

Mag ik zelf mijn eendraadschema tekenen?

Ja, het AREI legt geen erkenning op voor de opsteller van het schema zelf — enkel de uitvoering van de installatie en de keuring zijn voorbehouden aan respectievelijk een installateur en een erkend keuringsorganisme. Zelf tekenen met een tool zoals de Eendraadschema app mag, zolang het schema de officiële AREI-symbolen en de vereiste inhoud bevat.

Besluit

Een eendraadschema is wettelijk verplicht voor elke elektrische installatie in België (AREI Boek 1, Afdeling 3.1.2), en wordt concreet opgevraagd bij nieuwbouw, verkoop van een pre-1981-woning, een zware renovatie of uitbreiding, en bij de periodieke herkeuring om de 25 jaar. Bij verhuur is er geen algemene federale verplichting, maar wel regionale nuances. Zorg dat je schema altijd up-to-date is: het is niet alleen een wettelijke verplichting, maar vooral een garantie voor je eigen veiligheid. 🔧 Twijfel je over de conformiteit van je installatie of het bord zelf? Schakel altijd een erkend installateur in.