Domotica op het eendraadschema: slimme schakelaars en bussystemen

Slimme thuisinstallatie met domotica schakelaar en tablet

Wat is domotica in de context van een elektrische installatie?

Domotica is de verzamelnaam voor systemen die de elektrische installatie van een woning intelligent en automatisch aansturen. Denk aan dimbare verlichting, programmeerbare rolluiken, slimme stopcontacten, aanwezigheidsdetectie en energiemanagement. In de context van het eendraadschema gaat het concreet over de elektrische componenten die bij deze systemen horen: voedingen, relais, actuatoren, bussystemen en schakelaars.

De kernregel is simpel: alles wat stroom verbruikt, beveiligd moet worden of een aparte kring nodig heeft, moet op het eendraadschema staan. Domotica is daarop geen uitzondering.

Types domoticasystemen: bedraad versus draadloos

Er zijn twee grote categorieen domoticasystemen, elk met andere gevolgen voor je eendraadschema:

Bedrade bussystemen

Bedrade systemen zoals KNX en Niko Home Control (NHC) werken via een aparte databuskabel (bij KNX: een groen-geel twisted pair; bij NHC: een specifieke Niko-bus). De voedingseenheid (bus power supply) staat in de verdeelkast en vereist:

Een eigen automaat (meestal 6A of 10A)
Een differentieel (30 mA) als de voeding op een verlichtings- of stopcontactenkring zit
Actuatoren (schakelaars/dimmers) in de verdeelkast, elk met eigen beveiliging

Bij KNX en NHC bevat de verdeelkast aanzienlijk meer modules dan bij een conventionele installatie. Al die modules — voeding, actuatoren, dimmers, rolluikmodules — moeten op het eendraadschema verschijnen.

Draadloze systemen

Draadloze systemen zoals Shelly, Zigbee-apparaten (Philips Hue, IKEA Tradfri) en Wi-Fi schakelaars (Sonoff, Tuya) werken zonder aparte databuskabel. Ze zitten ingebouwd in de inbouwdoos of achter een stopcontact. Vanuit het perspectief van het eendraadschema verschijnen deze toestellen niet als apart symbool, omdat ze deel uitmaken van de bestaande kring. Wat wel moet worden vermeld is het totale vermogensprofiel van de kring (de kring mag niet overbelast raken).

Opgelet: een Shelly of vergelijkbaar relais in de verdeelkast (DIN-rail uitvoering) verschijnt wel als apart component op het eendraadschema.

Domotica-componenten op het eendraadschema

Voor de meest gebruikte bedrade systemen (KNX en Niko Home Control) bevat het eendraadschema minimaal de volgende extra elementen:

Busvoeding

De busvoeding (bv. 640 mA voor KNX of de NHC Connected Controller) krijgt een eigen symbool op het schema, inclusief de automaat en het differentieel waarmee hij beveiligd is. Vermeld het merk, type en uitgangsspanning (KNX: 29 V DC; NHC: wisselend per systeem).

Actuatoren en schakelactoren

Een schakelactor (switching actuator) stuurt verlichting of stopcontacten aan op basis van bus-commando's. Op het eendraadschema verschijnt de actor als een module met de bijhorende kringen die hij aanstuurt. Noteer het aantal kanalen (bv. 4-voudig, 8-voudig) en het maximale stroom per kanaal.

Rolluikmodules en dimmers

Rolluikmodules en dimmers verschijnen eveneens als aparte componenten. Vermeld de kringen die ze bedienen en het maximale belastingsvermogen (W).

Aparte kring voor domotica-voedingen

De voedingen van een domoticasysteem mogen niet op een kring worden aangesloten die ook verlichtingspunten of stopcontacten voedt. Voorzie een aparte kring voor de domoticavoeding, beveiligd op 10A met een eigen 30 mA differentieel. Dit garandeert dat een uitval van de verlichting het domoticasysteem niet uitschakelt.

Domotica op het situatieschema

Het situatieschema toont per ruimte welke schakelaars, sensoren en actuatoren aanwezig zijn. Voor domotica voeg je toe:

Slimme schakelaars / drukknopen: vermeld of het gaat om een NHC-drukknop, een KNX-drukknop of een conventionele schakelaar met Shelly-relais achter
Aanwezigheids- en bewegingssensoren: locatie en detectiezone
Raam- en deursensoren: bij automatische verduistering of alarmkoppeling
Touchschermen of bedieningspanelen: locatie in de woning
Gateway / centrale controller: de fysieke locatie van de Connected Controller (NHC) of IP-router (KNX)

Welke AREI-symbolen gebruik je voor domotica?

Het AREI schrijft gestandaardiseerde symbolen voor op het eendraadschema. Voor domotica zijn er geen aparte AREI-symbolen voor elk merk of protocol, maar de volgende conventies worden gehanteerd:

Een busvoeding wordt weergegeven als een gelijkspanningsbron met vermogen en spanning
Actuatoren worden getekend als modules in de verdeelkast, vergelijkbaar met gewone automaten
De verbinding naar buskabels wordt aangeduid met een stippellijn of aparte kring-aanduiding
Vermeld altijd het systeem (bv. "KNX busvoeding 640 mA" of "NHC Connected Controller") als tekstlabel

Keuring: wat controleert de keurder bij domotica?

Een erkend keurder controleert bij een domotica-installatie:

Of alle voedingen en actuatoren op het eendraadschema staan
Of de beveiliging (automaat + differentieel) correct gedimensioneerd is
Of de belasting van elke kring niet overschreden wordt
Of de buskabels correct gescheiden zijn van de sterkstroombekabeling (SELV-principe voor de laagspanningsbussystemen)

Lees meer over wat je kan verwachten bij een elektriciteitskeuring.

Samenvatting en aan de slag

Domotica maakt je installatie complexer maar ook krachtiger. De sleutel tot een vlotte keuring is een correct en volledig eendraadschema waarop alle voedingen, actuatoren en modules duidelijk staan aangegeven. Met de Eendraadschema Maker kan je systematisch alle domotica-componenten toevoegen aan je schema. Zo beschik je over een professioneel document dat klaar is voor de keurder.

Bekijk ook ons artikel over de moderne verdeelkast voor meer context over hoe een domotica-verdeelkast eruitziet.