Domotica op het eendraadschema: KNX, NHC en Shelly tekenen

Kort antwoord: alles wat een domoticasysteem voedt of aanstuurt — busvoeding, actuatoren, dimmers, rolluikmodules — moet op het eendraadschema staan, met een eigen kring (10A, 30 mA differentieel type A) die losstaat van je verlichtings- en stopcontactenkringen. Zo blijft je domoticasysteem werken bij een defect elders, en is je installatie klaar voor de keurder.

Wat is domotica in de context van een elektrische installatie?

Domotica is de verzamelnaam voor systemen die de elektrische installatie van een woning intelligent en automatisch aansturen: dimbare verlichting, geprogrammeerde rolluiken, slimme stopcontacten, aanwezigheidsdetectie en energiemanagement. In de context van het eendraadschema gaat het concreet over de elektrische componenten achter deze systemen: voedingen, relais, actuatoren, bussystemen en schakelaars.

De kernregel blijft simpel en staat los van het merk of protocol: alles wat stroom verbruikt, beveiligd moet worden of een aparte kring nodig heeft, hoort op het eendraadschema. Domotica is daarop geen uitzondering — integendeel, net omdat een domoticasysteem vaak meer modules in de verdeelkast toevoegt dan een klassieke installatie, is een volledig en correct schema hier belangrijker dan ooit.

Bedraad versus draadloos: twee werelden, twee gevolgen voor je schema

Er bestaan twee grote categorieen domoticasystemen, en ze hebben een heel andere impact op je eendraadschema.

Bedrade bussystemen: KNX en Niko Home Control

Bedrade systemen zoals KNX en Niko Home Control (NHC) werken via een aparte databuskabel: bij KNX een groen-gele twisted pair op 29 V DC, bij NHC een specifieke Niko-bus. De busvoeding (bus power supply) zit in de verdeelkast en vereist:

• Een eigen automaat, doorgaans 6A of 10A
• Een eigen differentieel van 30 mA, type A
• Actuatoren (schakelmodules, dimmers) in de verdeelkast, elk met een eigen aansturing en beveiliging van de kringen die ze bedienen

Bij KNX en NHC bevat de verdeelkast daardoor merkbaar meer modules dan bij een conventionele installatie. Een KNX-busvoeding van 640 mA levert doorgaans 29 V DC op de buskabel; bij Niko Home Control is de Connected Controller de centrale module waarop de schakelmodules (bijvoorbeeld met 3 of 6 kringen per module) via de bus worden aangestuurd. Al die modules moeten stuk voor stuk op het eendraadschema verschijnen.

Draadloze systemen: Shelly, Zigbee en wifi-schakelaars

Draadloze systemen zoals Shelly, Zigbee-toestellen (Philips Hue, IKEA Tradfri) en wifi-schakelaars (Sonoff, Tuya) werken zonder aparte databuskabel. Zit het toestel ingebouwd achter een bestaand stopcontact of een schakelaar, dan verschijnt het niet als apart symbool op het eendraadschema — het maakt gewoon deel uit van de bestaande kring. Wat wel telt, is het totale vermogensprofiel van die kring: de kring mag door de optelsom van alle aangesloten toestellen niet overbelast raken.

Belangrijke nuance: een Shelly of vergelijkbaar relais in de verdeelkast (DIN-rail uitvoering, bijvoorbeeld een Shelly Pro 1 of Pro 2) verschijnt wel als apart component op het eendraadschema, net zoals een klassiek impulsrelais.

Domotica-componenten op het eendraadschema

Voor de meest gebruikte bedrade systemen (KNX en Niko Home Control) bevat het eendraadschema minimaal de volgende extra elementen. De catalogus van eendraadschema-symbolen voorziet hiervoor twee specifieke domotica-symbolen:

Busvoeding

De busvoeding (bijvoorbeeld 640 mA voor KNX of de NHC Connected Controller) krijgt een eigen symbool op het schema, samen met de automaat en het differentieel waarmee ze beveiligd is. Vermeld het merk, type en de uitgangsspanning (KNX: 29 V DC; bij NHC verschilt dit per module). Op het schema teken je de rail met drukknoppen los van de klassieke schakelaars, net omdat de busvoeding op een eigen kring hoort.

Actuatoren en schakelmodules

Een schakelactor of -module stuurt verlichting of stopcontacten aan op basis van buscommando's. Op het eendraadschema verschijnt de module met de bijhorende uitgangskanalen (bijvoorbeeld SM1/1, SM1/2...) en de kringen die ze aanstuurt. Noteer het aantal kanalen (4-voudig, 6-voudig, 8-voudig...) en de maximale stroom per kanaal.

Rolluikmodules en dimmers

Rolluikmodules en dimmers verschijnen eveneens als aparte componenten. Vermeld welke kringen ze bedienen en het maximale belastingsvermogen (in watt) van elk kanaal.

Een aparte kring voor domotica-voedingen: geen keuze, maar een vereiste

De voeding van een domoticasysteem mag niet aangesloten worden op een kring die ook verlichtingspunten of stopcontacten voedt. Voorzie een aparte eindkring voor de domoticavoeding, beveiligd met een automaat van 10A en een eigen differentieel van 30 mA (type A). Zo garandeer je dat een defect op de verlichtingskring het volledige domoticasysteem — en dus ook de bediening van rolluiken, verwarming of verlichting elders in huis — niet platlegt.

Domotica op het situatieschema

Het situatieschema toont per ruimte welke schakelaars, sensoren en actuatoren aanwezig zijn. Voor domotica voeg je minstens toe:

• Slimme schakelaars en drukknoppen : vermeld of het om een NHC-drukknop, een KNX-drukknop of een conventionele schakelaar met een Shelly-relais erachter gaat
• Aanwezigheids- en bewegingssensoren : locatie en detectiezone
• Raam- en deursensoren: bij automatische verduistering of koppeling met een alarmsysteem
• Touchschermen of bedieningspanelen: exacte locatie in de woning
• Gateway of centrale controller: de fysieke plaats van de Connected Controller (NHC) of de IP-router (KNX)

AREI-kader: wat schrijft de regelgeving voor?

Het huidige AREI (het Algemeen Reglement op de Elektrische Installaties, vastgelegd bij het KB van 8 september 2019 en van kracht sinds 1 juni 2020, onderverdeeld in drie boeken — Boek 1 behandelt de installaties op laagspanning en zeer lage spanning in woningen) kent geen apart hoofdstuk specifiek voor "domotica" of een bepaald merk. De bestaande regels rond beveiliging en zeer lage spanning zijn wel onverkort van toepassing:

• Differentieelbeveiliging: sinds de wijziging van 1 juni 2023 (KB van 5 maart 2023) moeten verlichtings- en stopcontactenkringen verplicht beveiligd worden met een differentieel van 30 mA, type A (type AC volstaat niet meer), met maximaal 8 eindkringen per differentieel (AREI Boek 1, Deel 4, Onderafdeling 4.2.4.3.b). Een domoticavoeding op een eigen kring valt onder diezelfde logica: 30 mA, eigen differentieel, apart van verlichting en stopcontacten.
• Hoofddifferentieel: aan het begin van de installatie is een differentieel van maximaal 300 mA verplicht (AREI Boek 1, Deel 4, Onderafdeling 4.2.4.3.b), ongeacht of er domotica aanwezig is.
• Zeer lage spanning (ZLS/ZLFS/ZLVS): de buskabel van KNX of NHC werkt op een spanning die ver onder 50 V ligt — dit valt onder de bepalingen van AREI Boek 1, Deel 4, Hoofdstuk 4.2, Afdeling 4.2.5 ("Beschermingsmaatregelen op zeer lage spanning"), met specifieke voorschriften voor zeer lage veiligheidsspanning (ZLVS) in Onderafdeling 4.2.5.3. Vraag bij twijfel het datasheet van je busvoeding op: fabrikanten vermelden daar expliciet of de buskring als SELV (ZLVS) of als functionele zeer lage spanning (ZLFS) geclassificeerd is, en dat bepaalt mee de scheidingseisen tegenover de 230V-bekabeling.
• Scheiding van bekabeling: buskabels (data, zeer lage spanning) moeten fysiek gescheiden blijven van de sterkstroombekabeling (230V), bijvoorbeeld in een aparte kabelgoot of buis, of met voldoende tussenafstand aan open klemmen. Meng dit nooit in dezelfde aftakdoos zonder de nodige isolatie.

Er bestaan geen aparte AREI-symbolen per merk of protocol, maar de volgende conventies zijn ingeburgerd en worden ook door de symbolencatalogus gevolgd:

• Een busvoeding wordt weergegeven als een module met vermogen en spanning als tekstlabel
• Actuatoren worden getekend als modules in de verdeelkast, met hun uitgangskanalen, vergelijkbaar met een rij automaten
• De verbinding naar buskabels wordt aangeduid met een stippellijn of een aparte kring-aanduiding
• Vermeld altijd het systeem als tekstlabel (bijvoorbeeld "KNX busvoeding 640 mA" of "NHC Connected Controller")

Zelf doen of een installateur inschakelen?

✅ Dit mag je zelf doen: draadloze toestellen zoals Zigbee-lampen, wifi-stekkers of een Shelly-module die je achter een bestaand, correct beveiligd stopcontact of schakelaar plaatst zonder aan de vaste bedrading te raken. Ook het configureren van de software, scenario's en automatiseringen is voorbehouden noch verboden voor een hobbyist.

🔧 Hiervoor heb je een erkend installateur nodig: elke ingreep in de verdeelkast (een nieuwe automaat of differentieel plaatsen, een busvoeding aansluiten), het trekken van nieuwe bekabeling voor een bedrade bus zoals KNX of NHC, en het plaatsen van een DIN-rail relais zoals een Shelly Pro in de kast. Dit raakt de vaste installatie en moet vakkundig en volgens het AREI gebeuren.

📋 Keuringsattest vereist: elke wijziging aan de verdeelkast — dus ook het toevoegen van een domoticavoeding, actuator of DIN-rail relais — vereist een herkeuring door een erkend keuringsorganisme (bijvoorbeeld Vinçotte, OCB, BTV Control, Certinergie of ACA) voor je de installatie definitief onder spanning zet.

⚠️ Veelgemaakte misvatting: "domotica is gewoon software, daar komt de keurder niet aan." Fout: de keurder controleert niet de app of de programmatie, maar wel elke fysieke wijziging aan de verdeelkast en de bekabeling. Een niet-bijgewerkt eendraadschema of een ontbrekende aparte kring voor de busvoeding kan tot een opmerking of afkeuring leiden.

🚨 LEVENSGEVAAR: sleutel nooit zelf in de verdeelkast terwijl die onder spanning staat, en installeer nooit een busvoeding, actuator of DIN-rail relais zonder de kring vooraf te laten beoordelen door een erkend installateur. Een verkeerd aangesloten differentieel of een ontbrekende aardverbinding kan levensgevaarlijk zijn.

Keuring: wat controleert de keurder bij domotica?

Een erkend keurder controleert bij een woning met domotica onder meer:

• Of alle busvoedingen, actuatoren en modules effectief op het eendraadschema staan
• Of de beveiliging (automaat + differentieel) van elke kring correct gedimensioneerd is
• Of de belasting van elke kring niet overschreden wordt door de opgetelde toestellen
• Of de buskabels correct gescheiden zijn van de sterkstroombekabeling
• Of de domoticavoeding effectief op een eigen kring zit, los van verlichting en stopcontacten

Lees meer over wat je precies kan verwachten bij een elektriciteitskeuring, en wat de gevolgen zijn als je installatie afgekeurd wordt.

Kostprijs: wat betaal je in 2025-2026?

De onderstaande bedragen zijn indicatief (prijspeil 2025-2026, excl. btw tenzij anders vermeld) en variëren sterk naargelang het aantal kringen, de gewenste functies en de aannemer.

Systeem	Indicatieve prijs
Draadloos (Shelly, Zigbee) – enkele kringen, materiaal	€200 – €800
Niko Home Control – materiaal, appartement/gemiddelde woning (excl. bekabeling, kast, plaatsing)	€2.500 – €6.500
Niko Home Control – ruime woning of villa, materiaal	€8.000 – €13.000
KNX – startpakket, all-in geïnstalleerd	€4.500 – €6.500
KNX – ruime villa met uitgebreide functies, materiaal	€15.000 – €60.000
Plaatsing/programmatie erkend installateur (uurtarief incl. btw)	€35 – €60/uur
Herkeuring na wijziging verdeelkast	€120 – €250

Vraag altijd een gedetailleerde offerte, inclusief bekabeling, verdeelkast en werkuren — bedrade systemen zoals KNX en NHC vergen aanzienlijk meer bekabelingswerk dan een draadloos systeem, wat de totale factuur snel doet oplopen.

Veelgemaakte fouten

• "Ik hang de busvoeding gewoon op de bestaande verlichtingskring." ⚠️ Dan valt bij een probleem op die kring ook meteen je hele domoticasysteem uit. Voorzie altijd een aparte eindkring, beveiligd met een eigen automaat en differentieel.
• "Draadloze toestellen moeten niet op het eendraadschema staan, dus ik hoef er niets mee te doen." Gedeeltelijk waar: het toestel zelf niet, maar het totale vermogen van de kring waar het op zit moet wel binnen de perken blijven. Tel alle aangesloten verbruikers op een kring op.
• "Een DIN-rail relais zoals een Shelly Pro is maar een goedkoop toestelletje, dat hoeft niet op het schema." Fout: eenmaal in de verdeelkast gemonteerd, is het een volwaardig component dat een keurder wil terugvinden op het eendraadschema.
• "Ik hoef mijn eendraadschema niet aan te passen zolang ik niets aan de kringen zelf verander." Ook een domoticamodule die in de kast bijkomt, verandert de situatie. Werk het schema altijd bij zodra er een nieuw component in de verdeelkast verschijnt.
• "Buskabels en 230V-kabels mogen samen in dezelfde koker, het is toch maar laagspanning." Zeer lage spanning en laagspanning moeten fysiek gescheiden blijven volgens AREI Boek 1, Deel 4, Afdeling 4.2.5 — meng ze nooit zonder de juiste isolatie of scheiding.

Veelgestelde vragen

Moet elk Shelly-relais of Zigbee-toestel op mijn eendraadschema staan?

Nee. Zit het toestel ingebouwd achter een bestaand stopcontact of schakelaar, dan maakt het deel uit van de bestaande kring en verschijnt het niet apart. Een DIN-rail relais in de verdeelkast verschijnt wel als eigen component.

Mag ik zelf een KNX- of NHC-busvoeding aansluiten?

Nee, dit raakt de verdeelkast en de vaste bedrading en moet door een erkend installateur gebeuren, gevolgd door een herkeuring van de installatie.

Welke differentieel heb ik nodig voor een domoticavoeding?

Een eigen 30 mA-differentieel, type A, op een aparte kring beveiligd met een automaat van 10A — los van je verlichtings- en stopcontactenkringen.

Kijkt de keurder ook naar de software of programmatie van mijn domoticasysteem?

Nee, de keurder beoordeelt de fysieke installatie: bekabeling, beveiliging en of alles overeenstemt met het eendraadschema. De programmatie zelf valt buiten de keuring.

Is domotica verplicht om een eendraadschema te hebben?

Elke woning met een elektrische installatie heeft een eendraadschema nodig, met of zonder domotica. Domotica voegt wel extra componenten toe die op dat schema moeten verschijnen.

Samenvatting en aan de slag

Domotica maakt je installatie complexer, maar ook comfortabeler en energiezuiniger. De sleutel tot een vlotte keuring blijft een correct en volledig eendraadschema waarop elke busvoeding, actuator en module duidelijk staat aangegeven, met een eigen kring voor de domoticavoeding. Met de Eendraadschema app voeg je systematisch alle domotica-componenten toe aan je schema, inclusief de specifieke domotica-symbolen, zodat je een professioneel document klaar hebt voor je keurder.

Bekijk ook ons artikel over de moderne verdeelkast voor meer context, of lees hoe een differentieelschakelaar precies werkt en waarom die voor domotica net zo goed verplicht blijft.