Differentieelschakelaar (aardlekschakelaar): werking en AREI-regels
Kort antwoord: een differentieelschakelaar (ook aardlekschakelaar genoemd) meet continu het verschil tussen de stroom die heen- en teruggaat, en onderbreekt de kring binnen 30 tot 300 milliseconden zodra er een lekstroom optreedt. Sinds de AREI-wijziging van 1 juni 2023 (KB van 5 maart 2023) moeten alle verlichtings- en stopcontactenkringen in een woning beveiligd zijn door een differentieel van maximaal 30 mA — dat is de belangrijkste bescherming tegen elektrocutie in je installatie.
Wat is een differentieelschakelaar?
Een differentieelschakelaar — ook aardlekschakelaar of kortweg differentieel genoemd — is een beveiligingstoestel in je verdeelkast dat personen beschermt tegen elektrocutie. Het is een van de belangrijkste veiligheidscomponenten in je elektrische installatie en is verplicht volgens het AREI.
Ter verduidelijking: een differentieel is iets anders dan een automaat (of een ouderwetse zekering). Een automaat beschermt de bekabeling tegen overbelasting en kortsluiting: hij springt bij een te hoge stroom, bijvoorbeeld wanneer je te veel toestellen op één kring aansluit. Een differentieel beschermt personen tegen elektrocutie: hij springt bij een lekstroom, ongeacht of het totale stroomverbruik binnen de normale grenzen blijft. Beide zijn nodig, en ze vullen elkaar aan — de ene vervangt de andere nooit.
Hoe werkt een differentieelschakelaar?
Het werkingsprincipe is elegant en eenvoudig. De differentieelschakelaar meet continu het verschil (de "differentie") tussen de stroom die via de fase naar een toestel gaat en de stroom die via de nulgeleider terugkomt. In een normale situatie zijn deze twee stromen exact gelijk: wat erin gaat, komt er ook weer uit.
Als er ergens een lekstroom optreedt — bijvoorbeeld omdat iemand een stroomvoerend onderdeel aanraakt, of omdat stroom via een defect toestel naar de aarde lekt — dan ontstaat er een verschil tussen de heengaande en terugkerende stroom. Dat verschil betekent dat er stroom "weglekt" via een ongewenst pad, bijvoorbeeld door een mensenlichaam naar de aarding .
Zodra dat verschil de gevoeligheidsdrempel overschrijdt (bijvoorbeeld 30 mA), schakelt de differentieel de stroomkring razendsnel uit — binnen 30 tot 300 milliseconden. Dat is snel genoeg om een dodelijke elektrocutie te voorkomen, al voelt de schok zelf soms nog wel even pijnlijk aan.
Gevoeligheid: 30 mA versus 300 mA
Er bestaan differentieelschakelaars met verschillende gevoeligheden, en het verschil is cruciaal om te begrijpen:
- 30 mA (hoogsensitief): beschermt personen tegen elektrocutie. Een stroom van 30 mA is bij een gezonde volwassene nog net niet dodelijk, mits de differentieel snel genoeg uitschakelt.
- 300 mA (gewone gevoeligheid): beschermt voornamelijk tegen brandgevaar door lekstromen in vaste toestellen, maar biedt onvoldoende bescherming tegen elektrocutie. Werd vroeger vaak als enige (hoofd)differentieel gebruikt.
- 10 mA (zeer hoogsensitief): wordt soms gebruikt voor bijzondere toepassingen, zoals de omgeving van een buitenzwembad. Niet gangbaar in een standaard huishoudelijke installatie.
Sinds het KB van 5 maart 2023, van kracht sinds 1 juni 2023, is de eis in het AREI (Boek 1) fors verscherpt. Artikel 4.2.4.3 bepaalt dat onmiddellijk stroomafwaarts van de hoofdbeveiliging minstens één differentieelstroominrichting met hoge gevoeligheid (max. 30 mA) geplaatst moet worden, die minstens volgende kringen beveiligt: alle stopcontacten die niet uitsluitend een vast toestel voeden, alle verlichting, ruimtes met bad of douche, en wasmachine/droogkast/vaatwasser. Voordien gold die 30 mA-eis enkel voor natte ruimtes en een beperkt aantal witgoedtoestellen — verlichting en gewone stopcontacten vielen daar tot 1 juni 2023 niet onder. Artikel 5.3.5.3 regelt daarnaast specifiek dat in huishoudelijke ruimtes een differentieel van het type A vereist is. Bovendien geldt sindsdien een maximum van 8 eindkringen per 30 mA-differentieel.
Belangrijke nuance: deze verscherping werkt niet automatisch met terugwerkende kracht. Voor elektrische werken die vóór 1 juni 2023 al gestart waren, gelden de nieuwe regels niet met terugwerkende kracht op ongewijzigde kringen. Zodra je een nieuwe kring toevoegt of een bestaande kring grondig wijzigt, moet die wel voldoen aan de nieuwe 30 mA-eis. Bij oudere installaties met enkel een 300 mA-hoofddifferentieel is het sterk aangeraden — en bij een periodieke herkeuring soms een pijnpunt — om extra 30 mA-differentielen bij te plaatsen.
🚨 LEVENSGEVAAR: een installatie waarin verlichting en stopcontacten enkel achter een 300 mA-differentieel hangen, biedt onvoldoende bescherming tegen elektrocutie bij rechtstreekse aanraking. Laat dit zo snel mogelijk beoordelen en aanpassen door een erkend installateur.
Types differentieelschakelaars: AC, A, F en B
Naast de gevoeligheid (30 mA of 300 mA) bestaat er ook een onderscheid in type, afhankelijk van het soort lekstroom dat het toestel kan detecteren. Dit onderscheid wordt vaak over het hoofd gezien, terwijl het toestel technisch écht een verschil maakt.
Differentieel
Beveiligingstoestellen
| Type | Detecteert | Toepassing | Richtprijs toestel (indicatief 2026) |
|---|---|---|---|
| AC | Zuivere sinusvormige wisselstroom-lekstromen | Verouderd, wordt steeds minder toegepast | €30 – €50 |
| A | Wisselstroom + gepulseerde gelijkstroom-lekstromen | Standaard voor de meeste woonkringen, verplicht in huishoudelijke ruimtes (art. 5.3.5.3) | €50 – €90 |
| F | Zoals type A, plus toestellen met frequentieomvormer | Sommige warmtepompen/airco's met variabel toerental | €90 – €140 |
| B | Ook zuivere (gladde) gelijkstroom-lekstromen | Laadpalen , omvormers en thuisbatterijen zonder ingebouwde DC-lekstroomdetectie | €150 – €300 |
Type A is en blijft het meest gangbare type voor een gewone woning. Type B komt vaker terug zodra er vermogenselektronica in het spel is: een laadpaal of omvormer kan bij een defect een "gladde" gelijkstroom-lekstroom veroorzaken van meer dan ongeveer 6 mA. Vanaf die waarde kan een gewoon type A-toestel magnetisch verzadigen en zelf onwerkzaam worden — met andere woorden, hij beschermt dan niet meer. Heeft het toestel zelf een gecertificeerde DC-lekstroomdetectie (RDC-DD volgens IEC 62955)? Dan kan een type A-differentieel downstream soms nog volstaan, maar volg altijd de instructies van de fabrikant. Met het nieuwe DC-hoofdstuk in het AREI (KB van 6 oktober 2025, van kracht sinds 1 april 2026) wordt een gecertificeerd type B ook expliciet vereist bij gladde DC-lekstroom van vaste thuisbatterijen boven de 800 W.
Hoeveel differentielen heb je nodig in je woning?
Het AREI vereist dat alle verlichtings- en stopcontactenkringen beveiligd zijn door minstens één 30 mA-differentieel, met een maximum van 8 eindkringen per differentieel. Het is bovendien niet verstandig om alle kringen op één enkele differentieel aan te sluiten: als die uitvalt of springt, zit je hele woning zonder stroom.
Een goede vuistregel voor een gemiddelde eengezinswoning:
- 1 hoofddifferentieel van 300 mA (optioneel, als extra brandbeveiliging bovenaan de installatie)
- 2 tot 4 differentielen van 30 mA, verdeeld over de kringen, bijvoorbeeld:
- Groep 1: verlichting (type A)
- Groep 2: stopcontacten woonruimtes (type A)
- Groep 3: keuken — kookplaat, oven, vaatwasser (type A, eventueel type F/B bij inductie met specifieke lekstroomkenmerken)
- Groep 4: wasplaats, badkamer, buiteninstallatie, laadpaal (type A of B, zie hierboven)
Zo blijft, wanneer één differentieel springt, altijd een deel van je woning verlicht en van stroom voorzien. Voor het aantal stopcontacten per kring gelden overigens eigen AREI-regels, los van het aantal differentielen.
AREI-kader: wat mag je zelf, en wanneer heb je een installateur nodig?
Een differentieelschakelaar zit rechtstreeks op je verdeelbord en werkt met de volledige spanning van je installatie. Dat betekent dat er strikte grenzen zijn aan wat je als hobbyist zelf mag doen.
✅ Dit mag je zelf doen: de testknop van je differentieel maandelijks indrukken en controleren of hij uitschakelt; visueel nakijken of het toestel niet oververhit, verkleurd of beschadigd is; je eigen eendraadschema raadplegen om te zien welke differentielen welke kringen beveiligen.
🔧 Hiervoor heb je een erkend installateur nodig: een differentieel plaatsen, vervangen of aansluiten, kabels aan de differentieel bevestigen, een nieuwe kring toevoegen achter een differentieel, of het type/de gevoeligheid van een differentieel wijzigen. Werken aan de verdeelkast gebeuren altijd spanningsloos en door iemand die de risico's kent.
📋 Keuringsattest vereist: na elke wijziging aan je installatie (bijvoorbeeld het bijplaatsen van een differentieel of een nieuwe kring) moet een erkend keuringsorganisme (o.a. Vinçotte/Electro-Test, Normec BTV, Certinergie, Bureau Veritas, OCB) de aanpassing keuren. Bij een volledige woning geldt bovendien een periodieke herkeuring om de 25 jaar (AREI Boek 1, hoofdstuk 6.5), en bij verkoop van een woning met een installatie van vóór 1 oktober 1981 is een keuringsattest verplicht sinds 1 juli 2008.
⚠️ WAARSCHUWING: denk niet "mijn installatie werkt toch, dus alles is in orde". Een differentieel kan intern defect raken zonder dat je dat merkt aan het gewone gebruik — enkel de testknop of een echte lekstroom onthult dat. Een installatie zonder correct werkende differentieelbeveiliging biedt geen bescherming tegen elektrocutie, ook al doet alles het schijnbaar normaal.
Veelgemaakte fouten en misvattingen
Een aantal misverstanden over differentieelschakelaars duiken opvallend vaak op, ook bij mensen die verder goed onderlegd zijn:
- "Een automaat beschermt mij ook tegen elektrocutie." Niet waar: een automaat reageert op overbelasting en kortsluiting, niet op een kleine lekstroom door een mensenlichaam. Enkel een differentieel doet dat.
- "Mijn oude installatie met alleen een 300 mA-differentieel is geen probleem zolang ze werkt." Dit is een gevaarlijke misvatting: 300 mA beschermt tegen brand, niet tegen elektrocutie. Sinds 1 juni 2023 moeten verlichting en stopcontacten op 30 mA zitten; bij oudere installaties is bijplaatsen sterk aan te raden.
- "Ik hoef de testknop nooit te gebruiken, dat is maar voor de vorm." Fout: de testknop is de enige manier om te weten of het toestel nog effectief werkt. Reageert hij niet? Dan biedt de differentieel geen enkele bescherming meer.
- "Eén differentieel voor de hele woning volstaat, hoe minder hoe beter." Technisch toegelaten tot op zekere hoogte, maar niet aan te raden: bij een lekstroom valt dan meteen je volledige woning zonder stroom, en het maakt foutopsporing lastiger.
- "Een type A-differentieel volstaat altijd, ook bij een laadpaal of omvormer." Niet noodzakelijk: bij gladde gelijkstroom-lekstromen (typisch bij vermogenselektronica) kan een type A onwerkzaam worden. Controleer altijd de fabrikantinstructies en het AREI-vereiste type.
De differentieel op je eendraadschema
Op je eendraadschema wordt de differentieelschakelaar weergegeven met een specifiek AREI-symbool. Daarbij vermeld je: het type (A, B, AC of F), de gevoeligheid (30 mA of 300 mA) en het nominaal amperage (bijvoorbeeld 40 A of 63 A). Dat schema is niet alleen verplicht bij keuring, het is ook je persoonlijke referentie: in een noodgeval weet je meteen welke differentieel welke kring uitschakelt.
Met de Eendraadschema app voeg je eenvoudig differentielen toe aan je schema met de juiste specificaties, gekoppeld aan de kringen die ze beveiligen.
Test je differentieel regelmatig (en vervang hem bij twijfel)
Elke differentieelschakelaar heeft een testknop (gemarkeerd met "T"). Door op die knop te drukken, simuleer je intern een kunstmatige lekstroom. De differentieel moet onmiddellijk uitschakelen. Het wordt aanbevolen om deze test maandelijks uit te voeren — een eenvoudige gewoonte die letterlijk levens kan redden.
Werkt de testknop niet, of schakelt het toestel niet (volledig) uit? Dan is je differentieel mogelijk defect en moet die zo snel mogelijk vervangen worden door een erkend installateur. Reken voor een type A-differentieel op een richtprijs van ongeveer €140 – €190 geplaatst (toestel + arbeid, indicatief 2026), en €250 – €450 voor een type B. Het uurtarief van een elektricien schommelt doorgaans tussen €40 en €50, exclusief verplaatsing en materiaal. Bij de periodieke keuring wordt de werking van elke differentieel sowieso getest door het erkende keuringsorganisme.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een differentieelschakelaar en een aardlekschakelaar?
Niets — het zijn twee namen voor exact hetzelfde toestel. "Differentieelschakelaar" is de term die het AREI gebruikt, "aardlekschakelaar" is de meest gangbare volksnaam in Vlaanderen.
Moet ik mijn oude 300 mA-differentieel vervangen?
Niet per se meteen als de installatie ongewijzigd blijft, maar het wordt sterk aangeraden. Sinds 1 juni 2023 (KB van 5 maart 2023) is een 30 mA-differentieel op verlichting en stopcontacten verplicht in het AREI. Bij een nieuwe kring, een grondige renovatie of een periodieke herkeuring komt dit punt vaak naar boven.
Hoeveel differentieelschakelaars moet ik minstens hebben?
Minstens één 30 mA-differentieel voor alle verlichtings- en stopcontactenkringen, met een maximum van 8 eindkringen per differentieel (art. 4.2.4.3). In de praktijk gebruiken de meeste woningen 2 tot 4 differentielen, verdeeld over verschillende groepen kringen.
Mag ik zelf een differentieelschakelaar plaatsen of vervangen?
Nee. Werken aan de verdeelkast — inclusief het plaatsen of vervangen van een differentieel — moeten door een erkend installateur gebeuren en achteraf gekeurd worden door een erkend keuringsorganisme.
Wat is het verschil tussen type A en type B?
Type A detecteert wisselstroom en gepulseerde gelijkstroom-lekstromen en volstaat voor de meeste woonkringen. Type B detecteert daarnaast ook zuivere (gladde) gelijkstroom-lekstromen en is nodig bij bepaalde laadpalen, omvormers en thuisbatterijen zonder ingebouwde DC-lekstroomdetectie.
Besluit
De differentieelschakelaar is, samen met een correcte aarding, je belangrijkste bescherming tegen elektrocutie. Zorg dat elke verlichtings- en stopcontactenkring achter een 30 mA-differentieel van het juiste type hangt, test je toestellen maandelijks, en laat elke wijziging aan je installatie uitvoeren door een erkend installateur en keuren door een erkend keuringsorganisme. Twijfel je over de staat van je huidige differentielen? Teken eerst je bestaande situatie uit met de Eendraadschema app en bespreek het resultaat met een vakman.