Zonnepanelen op het situatieschema: waar en hoe teken je ze?

Kort antwoord: op het situatieschema van een PV-installatie teken je minstens de positie van de panelen op het dak, het DC-kabeltraject naar de omvormer, de DC-schakelaar, de omvormer zelf en het AC-traject naar de verdeelkast. Zonder dit schema keurt een erkend keuringsorganisme je PV-installatie af, ook al is je eendraadschema perfect in orde.

Situatieschema als aanvulling op het eendraadschema

Wanneer je zonnepanelen laat installeren, heb je twee schema's nodig: het eendraadschema en het situatieschema. Beide zijn verplicht in het keuringsdossier dat de installateur of jijzelf voorlegt aan een erkend keuringsorganisme (bv. Vinçotte, OCB, Certinergie, ACA of BTV) vóór de ingebruikname. Dat volgt uit het AREI (Boek 1, KB van 8 september 2019), hoofdstuk 6.4 over de keuring vóór ingebruikname: elke nieuwe installatie of belangrijke uitbreiding — en de plaatsing van zonnepanelen geldt daar altijd onder — moet volledig gedocumenteerd worden vóórdat ze in dienst mag gaan.

• Het eendraadschema toont de elektrische structuur van de installatie: de kringen, beveiligingen, vermogens en kabeldoorsnedes.
• Het situatieschema toont de fysieke locatie van alle componenten in of op de woning: waar staan de panelen op het dak, waar is de omvormer, langs welk traject loopt de kabel.

Beide schema's vullen elkaar aan en moeten onderling consistent zijn — dezelfde kringletters, dezelfde componenten, dezelfde labels. Een keurder bekijkt ze samen om de installatie volledig te beoordelen. Ontbreekt een van beide, dan is het keuringsdossier onvolledig en volgt een afkeuring, zelfs als de bekabeling zelf perfect veilig is.

Lees ook ons gedetailleerd artikel over zonnepanelen op het eendraadschema voor de elektrische documentatie, en over het algemene verschil tussen beide schema's.

Wat moet er op het situatieschema bij zonnepanelen?

Een correct situatieschema voor een PV-installatie bevat minimaal de volgende elementen. Secundaire installateurssites vatten dit vaak samen als: modules per dakvlak, oriëntatie, helling, stringindeling, DC-scheider, omvormer, AC-beveiliging, differentieel, eventuele overspanningsbeveiliging (SPD), meteropstelling, aarding en labeling.

1. Positie van de PV-panelen op het dak

Teken de panelen op een schematische weergave van het dak (dakzicht of plattegrond van het dak). Vermeld:

• Aantal panelen per rij en per string, met het piekvermogen per paneel (bv. "12 panelen × 430 Wp = 5,16 kWp")
• Oriëntatie: azimut (richting in graden of kompasrichting: Z, ZW, ZO...)
• Hellingshoek (in graden of beschrijving: 30°, plat dak...)
• Eventuele schaduwbronnen (schoorstenen, dakkapellen, buurgebouwen)

2. Kabeltraject DC (panelen naar omvormer)

Dit is het traject van de gelijkstroomkabel (DC) van de panelen op het dak naar de omvormer. Teken dit traject als een lijn op het situatieschema. Vermeld:

• Het traject door de dakdoorvoer of dakrand (met een waterdichte manchet)
• Het verloop langs de gevel of door de muur
• Of de kabel in een beschermende buis (PVC of metaal) loopt — mechanische bescherming is verplicht waar de kabel bereikbaar is
• De doorsnede en lengte van het DC-traject

Voor de DC-kabel gebruik je een dubbel geïsoleerde PV1-F-kabel (conform EN 50618) met MC4-connectoren. Vuistregel voor de doorsnede: 4 mm² volstaat doorgaans voor kortere strings tot circa 15-30 m, 6 mm² is aangewezen bij langere trajecten of hogere stroom. Streef naar een spanningsverlies van maximaal 1 tot 1,5% aan de DC-zijde — strenger dan de 3 tot 5% die voor gewone stopcontactkringen aanvaardbaar is, omdat een te groot verlies de MPP-tracking (en dus je opbrengst) rechtstreeks aantast.

🚨 LEVENSGEVAAR: zolang er licht op de panelen valt, staat de DC-bekabeling onder spanning — vaak 400 tot 800 V DC, ook als de hoofdschakelaar van je woning uitstaat. Werk hier nooit zelf aan. Laat DC-bekabeling altijd aansluiten door een erkend installateur.

3. Locatie van de omvormer

Teken de omvormer op de plattegrond van de woning (interne ruimte: meterkast, garage, technische ruimte). Vermeld merk en type als label. De omvormer moet in een droge, geventileerde ruimte hangen, bereikbaar voor onderhoud. Vermijd rechtstreekse zonnestraling op de omvormer (oververhitting verkort de levensduur aanzienlijk).

4. DC-schakelaar (verplicht bij PV)

De DC-schakelaar (ook: DC-scheider of PV-werkschakelaar) is een veiligheidscomponent die de PV-panelen elektrisch ontkoppelt van de omvormer. Hij is verplicht op het situatieschema en moet:

• Fysiek dicht bij de omvormer zijn (of op de omvormer ingebouwd)
• Bereikbaar zijn zonder gereedschap en zonder op het dak te moeten klimmen
• Duidelijk gelabeld zijn (bv. "PV DC-schakelaar")

De DC-schakelaar op het situatieschema vergeten is een van de meest voorkomende fouten bij PV-documentatie. De keurder zal dit onmiddellijk opmerken en de installatie afkeuren.

5. AC-kabeltraject (omvormer naar verdeelkast)

Teken ook het traject van de wisselstroomkabel (AC) van de omvormer naar de verdeelkast. Vermeld of de kabel in een aparte leidingbuis loopt en de doorsnede. Als vuistregel geldt voor de AC-zijde bij een eenfasige aansluiting doorgaans 3G4 tot 3G6 mm², bij een driefasige aansluiting 5G4 tot 5G6 mm² — de exacte doorsnede hangt af van het vermogen van de omvormer en de lengte van het traject, dus laat dit narekenen door je installateur. Als vuistregel legt de netbeheerder vanaf ongeveer 5 kVA omvormervermogen vaak een driefasige aansluiting op; bevestig dit steeds per geval bij je netbeheerder.

6. Locatie van de verdeelkast

De verdeelkast staat al op het situatieschema van je basisinstallatie. Controleer of de nieuwe PV-kring ook op de plattegrond zichtbaar is als aankomstpunt van de AC-kabel, met de bijhorende

en het die de kring beveiligen.

Hoe teken je PV-panelen op een plattegrond?

Je hebt geen architect nodig om een situatieschema te tekenen. Een schematische tekening op schaal volstaat. Praktische tips:

• Teken het dak in bovenaanzicht (dakzicht), met de nok en de dakrand duidelijk aangegeven
• Gebruik rechthoeken voor de panelen, met een aanduiding van het aantal (bv. "6 panelen, 430 Wp elk")
• Duid de windrichting aan (N, Z, O, W) voor de oriëntatie
• Markeer het DC-kabeltraject als een stippellijn of een gekleurde lijn, en het AC-traject als een doorgetrokken lijn
• Voeg een legende toe: welk symbool staat voor welk component
• Vermeld de schaal of "niet op schaal" als je geen exacte schaal hanteert

Symbolen voor PV op het situatieschema

Het AREI schrijft geen strikte symbolen voor het situatieschema, maar de volgende conventies zijn gangbaar en sluiten aan bij de symbolen die je ook op het eendraadschema gebruikt:

• PV-panelen : rechthoek met diagonale lijn of het PV-symbool (zon + cel)
• Omvormer : rechthoek met label "INV" of het fabrikanttype
• DC-schakelaar : het standaard schakelsymbool met label "DC" of "PV-schakelaar"
• Kabeltraject DC: stippellijn of rode lijn
• Kabeltraject AC: doorgetrokken lijn of blauwe lijn

Verschil met het eendraadschema

Om verwarring te vermijden: het situatieschema en het eendraadschema zijn twee verschillende documenten met een andere functie.

Het eendraadschema toont de elektrische structuur: welke kringen zijn er, welke automaat en welk differentieel beveiligen elke kring, wat is de kabeldoorsnede, wat is het vermogen van de omvormer. Het situatieschema toont de fysieke locatie: waar staan de panelen, langs waar loopt de kabel, waar hangt de omvormer.

Beide documenten moeten onderling consistent zijn. Als het eendraadschema een DC-schakelaar vermeldt, moet die ook op het situatieschema staan — en vice versa. Gebruik dezelfde kringletters en dezelfde labels in beide documenten, zodat de keurder ze snel naast elkaar kan leggen.

AREI-kader: keuring, aanmelding en prijzen

✅ Dit mag je zelf doen: het situatieschema zelf tekenen en documenteren, en de positie van de componenten opmeten en noteren — daarvoor heb je geen erkenning nodig.

🔧 Hiervoor heb je een erkend installateur nodig: de DC- en AC-bekabeling zelf aansluiten, de omvormer aansluiten op het net, en elke ingreep aan de bestaande verdeelkast.

📋 Keuringsattest vereist: elke nieuwe PV-installatie én elke belangrijke uitbreiding (bv. extra panelen bijleggen of de omvormer vervangen) moet gekeurd worden door een erkend keuringsorganisme vóórdat ze in dienst mag gaan (AREI Boek 1, hoofdstuk 6.4). België telt ongeveer 28 erkende keuringsorganismen, erkend door FOD Economie — bekende namen zijn Vinçotte, OCB, Certinergie, ACA en Normec BTV.

• Keuring nieuwe PV-installatie: indicatief €125-170 incl. btw
• Keuring bij uitbreiding (extra panelen, omvormer vervangen): indicatief €100-160 incl. btw
• Erkend installateur, uurtarief: indicatief €45-70 excl. btw

Na een positieve keuring moet je de installatie aanmelden bij je netbeheerder — in Vlaanderen is dat Fluvius, in Wallonië ORES of RESA, in Brussel Sibelga. In Vlaanderen heb je hiervoor drie maanden na de keuring; wacht je langer, dan riskeer je een administratieve boete die kan oplopen tot meer dan €1.000. Aanmelden zelf is gratis; zonder geldig attest weigert de netbeheerder de netkoppeling.

Voor de aansluiting zelf gelden de Synergrid C10/11-normen voor micro-productie-installaties: het aanmeldingsdossier bij de netbeheerder bevat expliciet een eendraadschema met aanduiding van de aansluiting van de productie-eenheid.

Voor de beveiliging van de PV-kring geldt doorgaans een 30 mA differentieel type A (geschikt voor de gepulseerde DC-lekstroom van een gewone omvormer). Heeft je omvormer een gladde DC-lekstroom boven ~6 mA zonder ingebouwde detectie (RDC-DD volgens IEC 62955), dan schrijft de fabrikant meestal een type B-differentieel voor. Volg hierbij altijd de instructies van de fabrikant van je omvormer. Meer achtergrond vind je in ons artikel over de werking van de differentieelschakelaar.

⚠ WAARSCHUWING: een veelgehoorde misvatting is "mijn installateur legt de panelen, dus ik hoef zelf niets te documenteren". Ook als een erkend installateur de plaatsing uitvoert, blijf jij als eigenaar verantwoordelijk voor een correct en volledig keuringsdossier. Vraag je installateur expliciet om het situatieschema mee te leveren, en controleer het zelf op volledigheid.

Veelgemaakte fouten op het situatieschema bij PV

• DC-schakelaar vergeten: dit is de meest gemaakte fout. De DC-schakelaar is verplicht en moet zichtbaar zijn.
• Kabeltraject niet aangeduid: de keurder moet kunnen zien hoe de kabel van de panelen naar de omvormer loopt, en of er mechanische bescherming (buis) voorzien is.
• Oriëntatie panelen ontbreekt: zonder oriëntatie kan de verwachte opbrengst niet geverifieerd worden.
• Omvormer op onbereikbare locatie: vermeld de locatie correct, zodat de keurder weet waar hij de omvormer kan inspecteren.
• Geen legende: als je eigen symbolen gebruikt, voeg dan altijd een legende toe.
• Situatieschema ontbreekt volledig: dit is een reden voor afkeuring, ook als je eendraadschema perfect in orde is.
• Aanmelding bij netbeheerder vergeten: na een positieve keuring moet je nog steeds zelf (of via je installateur) aanmelden bij Fluvius, ORES/RESA of Sibelga binnen de gestelde termijn.

Veelgestelde vragen

Is een situatieschema echt verplicht bij zonnepanelen?

Ja. Zowel het eendraadschema als het situatieschema maken deel uit van het verplichte keuringsdossier vóór ingebruikname (AREI Boek 1, hoofdstuk 6.4). Ontbreekt een van beide, dan keurt het erkend keuringsorganisme de installatie af.

Mag ik het situatieschema zelf tekenen?

Ja, je hebt geen architect of erkend installateur nodig om het schema zelf te tekenen. De DC- en AC-aansluiting zelf uitvoeren mag echter niet door een leek gebeuren gezien het levensgevaarlijke spanningsniveau aan de DC-zijde.

Wat kost een keuring van zonnepanelen in 2026?

Reken indicatief op €125-170 incl. btw voor een volledige keuring van een nieuwe installatie, en €100-160 incl. btw bij een uitbreiding van een bestaande installatie.

Hoeveel tijd heb ik om mijn PV-installatie aan te melden na de keuring?

In Vlaanderen heb je drie maanden na een positieve keuring om je installatie bij Fluvius aan te melden. Te laat aanmelden kan een administratieve boete van meer dan €1.000 opleveren.

Welk differentieel heb ik nodig voor mijn PV-kring?

Doorgaans volstaat een 30 mA differentieel type A voor de gepulseerde DC-lekstroom van een klassieke omvormer. Bij een gladde DC-lekstroom boven circa 6 mA zonder ingebouwde detectie schrijft de fabrikant meestal een type B voor.

Aan de slag met je situatieschema

Een goed situatieschema is het visitekaartje van een professionele PV-installatie. Samen met een correct eendraadschema vormt het een volledig keuringsdossier waarmee je in één keer door de elektriciteitskeuring raakt. Met de Eendraadschema app genereer je niet alleen het eendraadschema, maar documenteer je ook alle componenten die je daarna in je situatieschema kunt verwerken.

Bekijk ook onze gids over de combinatie van zonnepanelen en laadpaal als je meerdere systemen tegelijk wil documenteren, of lees meer over wat een eendraadschema kost als je dit liever laat opmaken door een professional. Twijfel je over een bestaande, oudere installatie die je wil uitbreiden met zonnepanelen? Check dan eerst onze gids over veelgemaakte fouten bij het tekenen van een eendraadschema.